Τρίτη, 23 Αυγούστου 2011

Ο Λένορμαν

πηγή: εφημερίδα "Αιών", αρ. φύλ. 1825, 13.11.1859: 1-2 
 επεξεργασία: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης - Ψηφιοθήκη Άρθρα Ελληνικών Εφημερίδων (1800-2000)

Ἀνηγγείλαμεν πρὸ μηνὸς τὴν εἰς Ἑλλάδα ἄφιξιν τῶν Λενορμάν, πατρὸς καὶ υἱοῦ· προῃσθάνθημεν τὴν συμπάθειαν, ἣν τὸ φιλελληνικὸν αὐτῶν ὄνομα ἔμελλε ν’ ἀπαντήσῃ πανταχοῦ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος· περιεγράψαμεν τὸ προσενεχθὲν εἰς τιμὴν αὐτῶν συμπόσιον ἐν τῇ Ἀκαδημίᾳ τοῦ Πλάτωνος, καὶ ηὐτυχήσαμεν ν’ ἀπομνημονεύσωμεν λόγους τινὰς ἐκ τοῦ γλυκέος ἐκείνου ῥεύματος, ὅπερ ἀπὸ τῶν χειλέων τοῦ Πατρὸς Λενορμὰν ἔῤῥευσε κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν τοῦ φιλελληνικοῦ συμποσίου· ἠλπίσαμεν ἐπὶ τέλους, ὅτι ἐμέλλομεν ν’ ἀποχαιρετήσωμεν τὸν Πατέρα καὶ τὸν Υἱόν, καὶ εὐχηθῶμεν αὐτοῖς τὴν αἰσίαν ἐπάνοδον εἰς τὴν γενέθλιον γῆν, ἣν τόσῳ ἐτίμησαν παρ’ ἡμῖν καὶ τόσον ἀγαπητὴν κατέστησαν. Δυστυχὴς καὶ θλιβερὰ μοῖρα!
Ἀντὶ τῶν ἀσπασμῶν τοῦ ἀποχωρισμοῦ τῶν ζώντων, ἐπεφυλάσσετο ἡμῖν ἡ σκληρὰ δοκιμασία, ὅπως ἐπὶ τοῦ μετώπου τοῦ Πατρὸς Λενορμὰν ἀποθέσωμεν τὸν ἀσπασμὸν τοῦ τελευταίου ἐπὶ τῆς γῆς ἀποχωρισμοῦ· ἀντὶ τῆς ἀναγγελίας τῆς εἰς τὴν γενέθλιον χώραν ἐπανόδου, ἐπέκειτο ἡμῖν ἡ σκληρὰ δοκιμασία, ὅπως ἀναγγείλωμεν τὴν αἰωνίαν ἀποδημίαν αὐτοῦ εἰς τὴν προητοιμασμένην τοῖς δικαίοις καὶ φιλανθρώποις ἀμετάθετον καὶ αἰωνίως ἀκμάζουσαν πατρίδα, τὴν ἐν τοῖς Οὐρανοῖς· ἀντὶ τῆς ἐπαναλήψεως τῆς ἐκφράσεως τῶν αὐτῶν συμπαθειῶν καὶ τῆς εὐχῆς, ὅπως αἱ ὑπὲρ Ἑλλάδος προσπάθειαι καὶ τὰ εὐγενῆ αἰσθήματα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ ἀντηχήσωσιν εὐμενῶς ἐν τῇ Πατρίδι αὑτῶν τῇ πεφωτισμένῃ, ἐπέπρωτο ἡμῖν νὰ σημειώσωμεν τὴν ἔκφρασιν συμπαθειῶν ἐν περιστάσει θλιβερᾷ καὶ ἀπαισίᾳ, καὶ ἀντὶ νέων δεξιώσεων, νέων περιποιήσεων τοῦ πλήθους πρὸς τὸν διακεκριμένον φίλον αὐτοῦ, μνημονεύσωμεν τῆς βαθείας λύπης, τῶν θρήνων αὐτοῦ ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ τοῦ καλλίστου τῶν φίλων. Ὁ Κάρολος Λενορμὰν ἐξέπνευσε τῇ ὥρᾳ ἕκτῃ καὶ ἡμισείᾳ μετὰ μεσημβρίαν τῆς προχθὲς Τρίτης (9 Νοεμβρίου) μετὰ ὀξεῖαν νόσον γαστρικοῦ πυρετοῦ, συνωδευμένου ὑπὸ ἐγκεφαλικῶν συμπτωμάτων. Τὸν πυρετὸν τοῦτον ἔλαβε κατὰ τὴν τελευταίαν εἰς τὰ Ἀργολικὰ παράλια περιοδείαν του. Ἡ ἐπιστήμη ὅλων τῶν διακεκριμένων Ἰατρῶν τῆς πρωτευούσης μάτην ἐπάλαισε κατὰ τῆς νόσου, αἱ πρὸς τὸν Θεὸν δεήσεις μιᾶς πόλεως ὁλοκλήρου ὑπὲρ τῆς ἀναῤῥώσεως αὐτοῦ διεσκεδάσθησαν πρὶν ἢ φθάσωσι μέχρι τῶν Οὐρανῶν.
Συμπτώσεις τινὲς εἰσὶν ἀληθῶς παράδοξοι καὶ προφητικαί. Πρὸ ἡμερῶν τινων, ὅτε ἐν συμποσίῳ ἐξεφώνει τὸν λόγον αὑτοῦ ὁ ἀείμνηστος φιλέλλην, οὐδεὶς παρετήρησε τὸ ἔκτακτον καὶ μοναδικόν, οὕτως εἰπεῖν, τῆς συνελεύσεως ἐκείνης. Ἡ τράπεζα ἐστήθη πρὸ τοῦ τάφου ἑνὸς μεγάλου φιλέλληνος. Ὁ Λενορμὰν ὡμίλει ἐνώπιον τοῦ τάφου τοῦ Μυλλέρου. Ὅτε δὲ εἷς νομομαθής, χύνων σπονδὴν εἰς μνήμην αὐτοῦ, ἐξέφερε λόγους εὐγνωμοσύνης εἰς τὴν σκιὰν τοῦ ὑπερόχου Ἑλληνιστοῦ, ὁ Λενορμάν, ἐγειρόμενος, ἀνταπεκρίνετο ἐκ προσώπου τῆς σκιᾶς αὐτοῦ, ηὐχαρίστει τὸν ποιήσαντα τὴν σπονδήν, καὶ ἀνεμιμνήσκετο τῆς πρὸς τὸν Μύλλερον φιλίας. Ὅλοι ἐθαυμάσαμεν τότε τὴν ἔκτακτον καὶ μοναδικὴν εὐγλωττίαν τοῦ ἀνδρός, τὴν εὔροιαν τοῦ λόγου αὐτοῦ, τὴν εὐθυμίαν, ἥτις ἐπὶ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ ἀπέστιλβε. Καὶ ὅμως ἠγνοοῦμεν, ὅτι ἤδη, πρὸ τάφου λαλῶν, αὐτὸς ἐπὶ τὰ χείλη τοῦ ἰδίου τάφου ἵστατο. Ἀλλὰ τοιαύτη ἠθικὴ καλλονή, τοιαύτη ἁγνότης αἰσθήματος, τοιοῦτον ὕψος λόγου, καρπὸς ἐμπνεύσεως ἰσαγγέλλου, πῶς ἐδύνατο νὰ ἐξέλθῃ ἑτέρωθεν, ἢ ἐκ χειλέων ἀνθρώπου, οὗ ἐνώπιον ἠνοίγοντο ἤδη αἱ πύλαι τῆς αἰωνιότητος; Ἡ φωνὴ ἐκείνη τοῦ χαιρετισμοῦ ἔφθασε μέχρι τοῦ Μυλλέρου, αἱ δύω ψυχαὶ συνεννοήθησαν. Ὁ χαιρετισμὸς ἀνταπεδόθη ἐπὶ τοῦ τάφου· ἀλλ’ ἀνταπεδόθη πικρὸς δι’ ἡμᾶς. Αἱ σκιαὶ τῶν ἀθανάτων ἀνδρῶν τῆς Ἀκαδημίας, ὅπου ὁ ἀείμνηστος φίλος τῆς Ἑλλάδος ὡμίλησε, τοῦ Μυλλέρου ἡ φωνή, ὑπῆρξαν παρὰ τῷ Θεῷ ἰσχυρότεραι· ἐτάχθη ἐν μέσῳ αὐτῶν ἐφεξῆς, ἀπῆλθεν ἀφ’ ἡμῶν, καὶ ἡμεῖς ἐστερήθημεν αὐτόν.
Δὲν ἐπιχειροῦμεν νὰ περιγράψωμεν τὴν βαθεῖαν λύπην καὶ τὴν συγκίνησιν, ἣν ὁλόκληρος ἡ πρωτεύουσα ἐμαρτύρησε καθ’ ὅλην τὴν μακρὰν δοκιμασίαν τῆς ἀσθενείας τοῦ περιφανοῦς φίλου τῆς Ἑλληνικῆς ἐλευθερίας. Οὐ μόνον τὸ ἔμφυτον αἴσθημα τῆς φιλοξενίας, ἀλλὰ καὶ αἱ ἰδιαίτεραι περιστάσεις, αἵτινες ἤγαγον τὸν θανόντα εἰς τὸν τάφον, καὶ τὰ εὐγενῆ αἰσθήματα, ὅσα καθ’ ὅλον τὸν βίον αὐτοῦ ἐμαρτύρησεν ὑπὲρ ἡμῶν, συνέδεσαν ἤδη ἡμᾶς πρὸς τοῦτον δι’ ἀῤῥήκτων καὶ ἰσχυρῶν δεσμῶν, καὶ ἐπέβαλον ἡμῖν ὅλως χωριστὰ καὶ ἐξαιρετικὰ καθήκοντα, ὡς ἐνεχάραξαν καὶ ἰδιάζοντα ὅλως αἰσθήματα ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἀπὸ ἄρχοντος μέχρι ἐσχάτου πολίτου, οἱ πάντες ἐθρήνησαν· ἡ Ἑλλὰς σύμπασα, ἡ Χριστιανικὴ Ἀνατολὴ ὁλόκληρος θέλει ἀντηχήσει τὸν θρῆνον τῶν Ἀθηνῶν, διότι ἡ ἐλευθερία τῆς Ἀνατολῆς ἀπόλλυσιν ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Καρόλου Λενορμὰν ἕνα τῶν μᾶλλον εἰλικρινῶν καὶ μᾶλλον πιστῶν φίλων αὐτῆς. Μικρά τις συνόψις τοῦ βίου αὐτοῦ δύναται νὰ ἐξηγήσῃ κάλλιον τὴν ἔκτασιν τοῦ δεσπόζοντος τοὺς Ἕλληνας αἰσθήματος, καὶ δικαιώσῃ τοὺς δικαίους θρήνους αὐτῶν.
Ὁ Κάρολος Λενορμὰν ἐγεννήθη ἐν Παρισίοις τῇ 2 Ἰουνίου 1802. Ὡς καὶ ὁ Πατὴρ αὐτοῦ, ἐσπούδασε τὴν νομικήν, καὶ προσδιωρίσθη ἤδη εἰς τὸ δικανικὸν στάδιον, ὅτε περιηγούμενος τῷ 1824 τὴν Ἰταλίαν ἔλαβε κλίσιν ἰσχυρὰν πρὸς τὴν ἀρχαιολογίαν. Παραιτηθεὶς τῶν πρώτων σπουδῶν αὐτοῦ εἰς ἃς ἡ φύσις δὲν εἶχε προσδιορίσει τοῦτον, καὶ κλίνων εἰς τὰς νέας ἐμπνεύσεις αὑτοῦ, παρεδόθη ὅλως εἰς τὰς ἀρχαιολογικὰς μελέτας. Ὁ ἰσχυρὸς νοῦς αὐτοῦ καὶ ἡ εὐφυΐα του δὲν ἤργησαν, ὅπως καταστήσωσι τοῦτον διακεκριμένον καὶ ἐν τῷ νέῳ κλάδῳ, ὅνπερ ἐνεκολπώθη. Τῷ 1825 ἔτει διωρίσθη ἔφορος τῶν ὡραίων τεχνῶν ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ Βασιλέως Καρόλου Ι ́. τοῦ φιλέλληνος ἐκείνου ἡγεμόνος, οὗ ἡ μνήμη τόσῳ εὐγνώμων παρεδόθη ἡμῖν. Τῷ 1828 μετέβη εἰς Αἴγυπτον μετὰ τοῦ Σαμπωλιῶνος, οὗτινος ἦν καὶ μαθητής. Κατ’ εὐθεῖαν ἐξ Αἰγύπτου ἔφθασεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπου διέμεινε κατὰ τὰ ἔτη 1828 καὶ 1829, μετὰ τῆς εἰς Πελοπόννησον ἀποσταλείσης ἐπιτροπῆς. Τῷ 1830, συνεπείᾳ τῆς ἐπαναστάσεως, ἐγένετο ἐπί τινα χρόνον Διευθυντὴς τῶν ὡραίων τεχνῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου Γυϊζώτου, ἀκολούθως δὲ ἔφορος τῆς βιβλιοθήκης τοῦ ὁπλοστασίου. Τῷ 1832 διωρίσθη ὑπέφορος τοῦ τμήματος τῶν νομισμάτων τῆς βιβλιοθήκης, μετὰ διετίαν δέ, θανόντος τοῦ Βὰν-Πραίτ, διωρίσθη ἔφορος τῶν ἐντύπων βιβλίων. Μετὰ δύω ἔτη πάλιν διωρίσθη πρῶτος ἔφορος τοῦ Μουσείου τῶν νομισμάτων, τῷ δὲ 1836 ἐπετράπη παρὰ τοῦ Κ. Γυϊζώτου νὰ τὸν ἀντικαταστήσῃ εἰς τὴν ἐν Σορβώνῃ καθηγητικὴν ἔδραν. Μέχρι τοῦ 1845 ἐδίδαξεν ἐν τῇ Σορβώνῃ μαθήματα τῆς ἀρχαίας ἱστορίας, ἅτινα ἀκολούθως ἐξέδωκε, τὰ μὲν ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «Εἰσαγωγὴ εἰς τὴν Ἱστορίαν τῆς Δυτικῆς Ἀσίας», τὰ δὲ ὑπὸ τὸν τίτλον «Ἱστορικὰ ζητήματα τοῦ Ε ́ μέχρι Θ ́ αἰῶνος.» Τῷ 1845 ἠναγκάσθη νὰ καταλίπῃ τὴν καθηγητικὴν ἔδραν, συνεπείᾳ ταραχῶν γενομένων ἐν τῇ παραδόσει του. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην ἐγένετο ἀρχισυντάκτης τῆς ἐπιθεωρήσεως τοῦ Ἀ ν τ α π ο κ ρ ι τ ο ῦ (Correspondent). Τῷ 1848, θανόντος τοῦ περιωνύμου Λετρῶνος, διωρίσθη καθηγητὴς τῆς ἀρχαιολογίας ἐν τῷ Κολλεγίῳ τῆς Γαλλίας. Ἀπέθανε δὲ ἔχων τοὺς ἑξῆς τίτλους: ἦν μέλος τοῦ Ἰνστιτούτου, ἔφορος τῶν νομισμάτων καὶ ἀρχαιολίθων τῆς αὐτοκρατορικῆς βιβλιοθήκης, καθηγητὴς τῆς ἀρχαιολογίας, πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἱστορικῶν μνημείων, ἱππότης τῆς Λεγεῶνος τῆς Τιμῆς, τοῦ Ἑλληνικοῦ Σταυροῦ τοῦ Σωτῆρος καὶ τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Μεγάλου τῆς Ῥώμης. Νυμφευθεὶς τῷ 1825 τὴν ἀνεψιὰν καὶ οἱονεὶ θυγατέρα τῆς περιωνύμου Ῥεκαμιέ, ἀπέκτησεν ἐκ τῆς συζυγίας ταύτης τρεῖς θυγατέρας καὶ ἕνα υἱόν, τὸν Φραγκῖσκον Λενορμάν, εἰς οὗ τὰς ἀγκάλας ἐξέπνευσεν ἐν Ἀθήναις, καὶ ὃν συνώδευσεν εἰς τὴν κατὰ τὴν Ἑλλάδα περιήγησίν του. Σημειοῦμεν ἐν παρόδῳ, ὅτι τρίτον ἤδη κατέβη εἰς τὴν Πατρίδα ἡμῶν ὁ ἀείμνηστος φιλέλλην, διότι, ἐκτὸς τῆς πρώτης περιηγήσεώς του τοῦ 1828, ἦλθεν ἐνταῦθα καὶ τῷ 1841, ἀποστολὴν ἐντεταλμένος κατὰ τὴν Ἀνατολὴν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου Γυϊζώτου.
Ἀλλὰ τὸν βίον αὐτοῦ τὸν δημόσιον ἐλάμπρυνε καὶ ἐξύψου τὸ ὑπὲρ Ἑλλήνων καὶ τῆς ἐλευθερίας αὐτῶν αἴσθημα, ὅπερ ἀνέκαθεν ὑπῆρξεν ὁ κλῆρος πάσης εὐγενοῦς καὶ ἐξόχου διανοίας τῶν καθ’ ἡμᾶς χρόνων. Φίλος τῆς ἀληθείας, ἄκρως ἀγαθὸς Χριστιανός, πεπαιδευμένος ἀρχαιολόγος, πῶς ἐδύνατο ν’ ἀρνηθῇ τὰς ζωηρὰς συμπαθείας αὑτοῦ πρὸς τοὺς ἀπογόνους τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἔθρεψαν καὶ τρέφουσιν ἔτι τὴν ἀνθρωπότητα; Ἐν πάσῃ ὥρᾳ δὲν ἔπαυεν ὑπὲρ Ἑλλήνων γράφων, λαλῶν, καὶ ἐνεργῶν παντοιοτρόπως. Τῷ 1854 δέ, ὅτε ἡ τοιαύτη καθ’ ἡμῶν ἠγέρθη καταιγίς, αἱ ὕβρεις δὲ καὶ αἱ συκοφαντίαι κατέπνιγον ἡμᾶς πάντοθεν, μία τῶν παρηγόρων φωνῶν ἐξῆλθε καὶ τῶν χειλέων αὐτοῦ πλήρης ἐκφράσεως. Ἐν τῷ Ἀνταποκριτῇ κατεχώρισεν ἄρθρον ὑπὲρ τῶν Ἑλλήνων, ὅπερ τόσῳ πικρὸν κατὰ τῆς ἐπικρατούσης τότε πολιτικῆς ἐκρίθη, ὥστε προὐκάλεσε τὴν ἐφαρμογὴν καταδιωκτικῶν μέτρων κατὰ τῆς ἐφημερίδος ταύτης. Ὁ λόγος αὐτοῦ τέλος, ὃν ἀπήγγειλεν ἐν τῷ συμποσίῳ τῆς 25 Ὀκτωβρίου καὶ ἐν τῷ τόπῳ τῆς Ἀκαδημίας, ἐπεσφράγισεν ὅ,τι μία εὐγενὴς ψυχὴ ἐδύνατο νὰ σκεφθῇ, νὰ εἴπῃ καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ. Ὁ λόγος ἐκεῖνος ἦν καὶ ἡ σφραγὶς τῆς εὐγλωττίας αὐτοῦ, ἦν ὁ ἐπικήδειος αὐτοῦ. Τίνα λαμπροτέραν εἰκόνα τοῦ ὅλου βίου, τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἐδύνατο καλλίονα νὰ παραστήσῃ, ἢ ταύτην; « Αἱ ἐντυπώσεις, εἶπε τότε, αἵτινες γεννῶνται ἐν ἐμοὶ ἐν τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ συμποσιάζομεν, καὶ ἐν μέσῳ τῶν φίλων, πρὸς οὓς λαλῶ, συνοψίζουσι κατά τινα τρόπον σύμπαντα τὸν βίον μου. Ἡ νεότης μου διῆλθεν ἐν μέσῳ τῆς γενεᾶς ἐκείνης, τῆς τόσῳ πλουσίας εἰς μεγάλους φιλέλληνας· ἐν Αἰγύπτῳ, ἧς τόσῳ ἐξεθείαζον τότε τὸν γεννώμενον πολιτισμόν, ἐγενόμην μάρτυς τῆς τυραννίας, οὐχὶ πλέον Μουσουλμάνων πρὸς Χριστιανούς, ἀλλὰ Μουσουλμάνων πρὸς Μουσουλμάνους. Ὅτε μετέβην εἰς Πελοπόννησον, τὸ στάδιον τοῦτο τῶν ὠμοτήτων τοῦ Ἰβραχήμ, τὸ θέαμα τῆς ἡμικατεστραμμένης χώρας ταύτης, τὸ θέαμα τοῦ λαοῦ αὐτῆς, καταντήσαντος σχεδὸν εἰς ἀτονίαν, καὶ ὅμως ἐν περιστάσεσιν, οὕτω κρισίμοις, ἀναπτύσσοντος τὰς ἀρετὰς τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἐλπίδος καὶ ἀφοσιώσεως, ἀρετὰς ἰδίας αὐτῷ, ἡ ἀνάστασις τέλος τῆς Ἑλλάδος, ἥτις μοὶ ἐφανίσθη κατὰ τὰς ἁγίας ἡμέρας τοῦ Πάσχα, ὅτε ὁ λαὸς ἐν θριάμβῳ ἐξεφώνει τὸν ἐπινίκειον καὶ παρήγορον λόγον Χριστὸς ἀνέστη, πάντα ταῦτα μοὶ ἐπέβαλον τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως ἀφιερώσω πάσας τὰς δυνάμεις μου καὶ διαφωτίσω τὰ πνεύματα ἐπὶ τῶν παθημάτων καὶ ἐπὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, εἰ μὴ ἐδυνάμην ἀμέσως νὰ συντελέσω εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν αὐτοῦ.»
Ἐτήρησε τὸν λόγον αὑτοῦ ὁ εὔγλωττος ῥήτωρ. Ἀλλὰ τὸν ἐτήρησε καὶ τόσῳ ἐπιμόνως, ὥστε τὸν λύχνον τῆς ζωῆς αὑτοῦ ἔσβυσεν (sic) ἐν τῇ Ἑλλάδι, σφραγίζων διὰ τῆς τελευταίας πνοῆς αὑτοῦ τὴν πρὸς αὐτὴν ἀγάπην.
Πλὴν ἡ τελευταία λάμψις τῆς διανοίας αὐτοῦ δὲν ὑπῆρξε στεῖρα διδάγματος. Συμπληρῶν τὸ προανάκρουσμα τοῦ ἀποχαιρετισμοῦ αὑτοῦ, ἀπὸ τῆς Ἀκαδημίας ἀπήγγειλλε τὴν διαθήκην του, καὶ ἐν τῷ συμποσίῳ ἐκείνῳ ἔδωκε πρὸς τὴν ἀγαπητὴν αὐτῷ γῆν τὰς τελευταίας συμβουλάς.
«Ζητῶ, εἶπεν, ἀπὸ τῆς εὐμενείας τῶν ἀκροατῶν μου τὴν ἄδειαν, ὅπως ἐξηγήσω τὰς ἰδέας μου καὶ τὰς εὐχάς μου ἐν εἰλικρινείᾳ ἀδόλῳ καὶ ἀνυπόπτῳ, τὴν εὐχήν μου ὅπως πάντες οἱ Ἕλληνες, ἐπ’ ὀνόματι τῶν παθημάτων τοῦ παρελθόντος, τῶν δυσχερειῶν τοῦ παρόντος, τῆς Εὐρώπης, προσδοκώσης καὶ ἐπιτηρούσης παρ’ αὐτοῖς, ἐνίοτε δυσπίστως, τὴν δοκιμασίαν τῆς ἐλευθερίας, ἀγωνισθῶσιν ἵνα ἀποβάλωσιν ἀπ’ αὐτῶν τὰς ἀνωφελεῖς ἀσυμφωνίας, τὰς προσωπικὰς ἀντιθέσεις καὶ θεωρῇ ἕκαστος ἑαυτὸν κατὰ τὰς δυνάμεις του ὑπεύθυνον τῇ Πατρίδι, ὅπως ἀφιερώσῃ ἀποκλειστικῶς εἰς αὐτὴν καὶ τὸν νοῦν του καὶ τὴν ἐνέργειάν του. Καὶ εἰς τὴν ἀκμὴν ταύτην τοῦ λόγου ἐλθὼν πιστεύω, ὅτι ὀφείλω νὰ παραστήσω τὴν διπλῆν εἰκόνα, ὑφ’ ἣν ἐνώπιόν μου παρίσταται ἡ Ἑλλάς. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶναι εἷς γέρων σεβάσμιος, γλυκὺς καὶ μεγαλοπρεπὴς τὴν ὄψιν, ἐπὶ τῶν γονάτων τοῦ ὁποίου ἀνετράφημεν οἱ πεπολιτισμένοι Λαοί, ὅστις ἐξήγησεν ἡμῖν τὰ μυστήρια πάντα τῶν τεχνῶν, τῆς φιλοσοφίας καὶ τῆς ἐπιστήμης. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς εἶναι συνάμα καὶ ἓν νήπιον ἐν τῇ κοίτῃ, ἀρκούντως
ῥωμαλέον, καὶ πλῆρες ἐλπίδων, ὅπως, καθὼς ὁ Ἡρακλῆς τῆς Ἑλληνικῆς μυθολογίας, δυνηθῇ νὰ πνίξῃ εἰς τὴν παλάμην αὑτοῦ πολλοὺς ὄφεις, ἀλλὰ τέκνον μόλις σήμερον τολμῶν τοὺς πρώτους βηματισμοὺς αὑτοῦ, ὅπερ εὕρηται ἔτι εἰς τὴν πρώτην ἀνάπτυξιν τῆς ἡλικιώσεώς του. Ἀλλ’ ἡ ἡλικίωσις αὕτη πῶς ἀποτελεσθήσεται, ἐὰν μὴ ὁ Θεὸς αὐτὸς λάβῃ τὸ τέκνον τοῦτο εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ; Ἐὰν ἦναι (sic) ὅμως πολὺ τολμηρὸν νὰ ἀναβαίνῃ τις μέχρι τοῦ θρόνου τῆς Θείας μεγαλειότητος, ἂς ἀναθέσωμεν τὸ βρέφος τοῦτο εἰς τὴν Μητέρα τοῦ Σωτῆρος Θεοῦ, ὅπως προσφέρῃ τοῦτο αὕτη, εἰς τὴν θείαν Μητέρα τοῦ Θεοῦ, ἧς τὸ ὄνομα, ἐπικαλούμενον ἀπαύστως ἐν μέσῳ τῶν φρικωδεστέρων δοκιμασιῶν, ἐγένετο τὸ σύμβολον καὶ τὸ ἐνέχυρον τῆς σωτηρίας.»
Καὶ τίς τὸν ἐπιτάφιον αὐτοῦ ἔγραψε τελειότερον; Ἀκούσωμεν τῶν συμβουλῶν αὐτοῦ, ἐνθαῤῥυνθῶμεν ὑπὸ τῆς προφητείας τῶν λόγων αὐτοῦ, μὴ παρεκκλίνωμεν τῆς διαθήκης του!
Πλήν, ἐὰν ἀπέναντι τῆς ἀπωλείας τῆς ἐπιστήμης καὶ ἡμῶν τῶν Ἑλλήνων ἰδίᾳ δύναται νὰ ὑπάρξῃ μία παρηγορία, ἡ Θεία Πρόνοια παρέχει ἡμῖν τοιαύτην ἐπὶ τοῦ παρόντος. Οὐ μόνον τοῦ ὀνόματος, ἀλλὰ καὶ τῶν εὐγενῶν αἰσθημάτων τοῦ μεταστάντος ἔχομεν διάδοχον τὸν υἱὸν αὐτοῦ Φραγκῖσκον. Ἀνατραφεὶς ὑπὸ τοῦ Πατρὸς αὑτοῦ ἐν αἰσθήμασι θρησκευτικοῖς, καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς οἰκίας αὐτοῦ βλέπων νηπιόθεν συνερχομένους πάντας ἐκείνους τοὺς ἐξόχους μύστας τῶν γραμμάτων, ὅσοι διεκρίθησαν καὶ ἐπὶ τῇ πρὸς τὴν Ἑλλάδα εὐμενείᾳ, ἡλικιώθη συνάμα καὶ εἰς τὴν πρὸς τὴν Ἑλλάδα ἀγάπην. Ἤδη τῆς πεφροντισμένης ἀνατροφῆς αὑτοῦ καὶ τῶν εὐγενῶν αἰσθημάτων του παρέσχεν ἡμῖν πασιφανῆ ἀποδείγματα. Ἐν τῷ υἱῷ μεταφέρομεν ἀπὸ τοῦδε πᾶσαν τὴν πρὸς τὸν Πατέρα συμπάθειαν καὶ ἀγάπην, ὡς αὐτὸς ἔδειξεν ἤδη, ὅτι διὰ τῆς αὐτῆς ἀγάπης, διὰ τῆς αὐτῆς συμπαθείας προσβλέπει εἰς ἡμᾶς. Ὁ Πατὴρ αὐτοῦ, λαλῶν ἐν τῷ συμποσίῳ τῆς Ἀκαδημίας, εἶπεν: «Τί θέλω ἀπαντήσει ὅταν οἱ συμπατριῶταί μου μὲ ἐρωτήσωσι, ἐὰν ἡ Ἑλλάς, ἐλευθερωθεῖσα ἀπετέλεσεν ἀληθεῖς προόδους; Οὐδόλως θέλω δυσκολευθῆ ν’ ἀποκρούσω τὰς συκοφαντίας ἑνὸς συγγραφέως ἐπιπολαίου καὶ διεφθαρμένου, ὅστις δὲν ἐφοβήθη νὰ παραβιάσῃ τὰ καθήκοντα τῆς ξενίας καὶ ὅστις ἀντήμειψε δι’ ἀχαριστίας ἀπεχθοῦς τὸ ἔθνος, ὅπερ ἠνέῳξεν αὐτῷ τὰς ἀγκάλας του. Θέλω ἀπαντήσει: Ναί, ἡ Ἑλλὰς προώδευσε καὶ προοδεύει καθ’ ἑκάστην ἐκτάκτως, σχετικῶς πρὸς τὸν ἐλάχιστον πληθυσμὸν αὐτῆς, πρὸς τὰ στενὰ ὅρια, ἐν οἷς τὴν ἔκλεισαν, καὶ πρὸς τὴν γλισχρότητα τῶν ἐσόδων της.» Ὁ Πατὴρ ἀπέθανε, καὶ τὴν ἀπάντησιν ταύτην θέλει δώσει ἤδη πρὸς τοὺς περιφανεῖς ἐκείνους φιλέλληνας, οἵτινες, εἴτε ἐν τῷ πεδίῳ τῆς μάχης πεσόντες ἐν Ἑλλάδι, εἴτε ἄλλως θανόντες ἤδη, οἰκοῦσι τὰς μονὰς τῶν δικαίων, ὅπου καὶ ὁ Λενορμὰν μετέστη ἤδη. Εἰς συμπατριώτας τοιούτους θέλει παρασταθῆ ἐφεξῆς. Ὁ υἱὸς ζῇ· εἰς τοῦτον ἐπιβάλλεται ἡ ἐντολὴ τοῦ Πατρός, τοῦτον ἀφορᾷ ἐφεξῆς ἡ ῥήτρα τῆς διαθήκης ἐκείνου.
Ἀλλὰ τὸ πατρικὸν πρόσταγμα ἐκτελῶν, ἂς ἀκούσῃ ὁ υἱὸς εὐμενῶς καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν παράκλησιν τῶν Ἑλλήνων, ὧν, ὡς πιστεύομεν, γινόμεθα ἐνταῦθα πιστοὶ ἑρμηνευταί. Ὑπῆρξε μάρτυς τῆς λύπης καὶ τῶν θρήνων αὐτῶν, καί, ὡς ἀπὸ τοῦ στόματος αὐτοῦ ἠκούσαμεν ἐπανειλημμένως καὶ διὰ τῶν θερμοτέρων ἐκφράσεων, ἀνεξάλειπτος θέλει διαμείνει αὐτῷ ἡ ἀνάμνησις τῆς διαγωγῆς των, τῆς προθυμίας καὶ τῶν συμπαθειῶν των. Παρακαλοῦμεν αὐτὸν θερμῶς νὰ διαβιβάσῃ πρὸς τὴν σεβασμίαν καὶ ἔξοχον Μητέρα του, πρὸς τὰς ἀδελφάς του, πρὸς τοὺς συγγενεῖς καὶ πρὸς ἀπείρους φίλους, ὅσους περὶ τὸ λείψανον τοῦ Πατρὸς του θέλει καλέσει ἡ πολύτιμος ἀνάμνησις ἐκείνου, πρὸς τὴν Πατρίδα του τέλος, τὰς παρηγορίας ὅλων ἡμῶν καὶ διαβεβαιώσει αὐτούς, ὅτι θερμαὶ ἀναβαίνουσι πάντοτε αἱ πρὸς τὸν Ὕψιστον πρὸς ἀνάπαυσιν τῆς μακαρίας ψυχῆς αὐτοῦ ἱκεσίαι τόπου, ὅστις ηὐτύχησε νὰ τάξῃ αὐτὸν ἐν τῇ ἱερᾷ φάλαγγι τῶν φίλων αὑτοῦ, ἀλλ’ ᾧ ἐπεφυλάσσετο πεπρωμένως καὶ ἡ θλιβερὰ μοῖρα, ὅπως θέσῃ εἰς τὰ γόνατα τοῦ Ὑψίστου τὴν ἀγαθὴν καὶ ἐρασμίαν ψυχήν του. Ἡ
καρδία τοῦ Καρόλου Λενορμὰν ἀφωσιώθη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ Ἑλλὰς θέλει κρατήσει ταύτην, ἐναποθέτουσα εἰς τοὺς κόλπους αὑτῆς, οἵτινες τόσων ἄλλων μεγάλων ἐργατῶν τῆς ἀνθρωπότητος περικλείουσι τὴν κόνιν. Παρὰ τὸν τάφον τοῦ Πλάτωνος, τοῦ προφήτου τούτου τῆς Χριστιανικῆς Σωτηρίας, κατατεθήσεται αὕτη, καὶ ἡ μνήμη τῶν παλμῶν αὐτῆς θέλει παρηγορῆ καὶ ἐνισχύει ἡμᾶς. Οἱ παλμοὶ οὗτοι, οἱ μηδέποτε παύοντες, ἂς παρηγορήσωσι καὶ ἂς ἐνισχύσωσι τὴν Μητέρα, τὰ τέκνα καὶ τοὺς φίλους, καθὼς αἱ στίλβουσαι ἀκτῖνες τῆς διανοίας αὐτοῦ ἐφώτισαν διὰ παντὸς τὴν μνήμην του καὶ κατέστησαν ἱερὸν τὸ ὄνομα αὐτοῦ τοῖς ἐπεγενησομένοις.
Ἀναπαύου, μακαρία ψυχή, καὶ δέου ὑπὲρ ἡμῶν, ὡς ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ εἰργάσθης ὑπὲρ τοῦ ἀληθοῦς πολιτισμοῦ καὶ τῆς ἀνθρωπότητος!

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου