Τρίτη, 9 Αυγούστου 2011

Η στέψις των μνημείων του Μύλλερ και του Λένορμαν

πηγή : εφημερίδα, "Το Άστυ", αρ. φύλ. 1927, 01.04.1896: 3-4

Ἡ εἰς τὴν Ἀκαδημίαν τοῦ Πλάτωνος καὶ Κολωνοῦ προχθεσινὴ συγκινητικὴ τελετή, ἡ διοργανωθεῖσα πρὸς στέψιν τῶν ἐκεῖ μνημείων τῶν φιλελλήνων Καρ. Μυλλέρου καὶ Καρ. Λενορμάν, προσείλκυσε μέγα πλῆθος ἀνθρώπων τῶν γραμμάτων καὶ λαοῦ ἀντιπροσωπευομένου ὑπὸ τῶν προεδρείων τῶν ἐνταῦθα πατριωτικῶν Συνδέσμων καὶ Συντεχνιῶν. Τὰ μνημεῖα καλυφθέντα διὰ σημαιῶν περιεστοίχησεν ἡ ἀκαδημαϊκὴ νεολαία, αἱ σημαῖαι τῶν σωματείων, οἱ διευθυνταὶ τῶν ξένων Σχολῶν, ὁ Πρύτανις τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ γεν. Πρόξενος τῆς Γερμανίας κ. Λίδδερς, ὁ δήμαρχος Ἀθηναίων, οἱ καθηγηταὶ κ. κ. Λάμπρος, Σακελλαρόπουλος, Ἀργυρόπουλος, ὁ ἔφορος τῶν ἀρχαιοτήτων καὶ πολυάριθμοι ἑταῖροι τῶν σχολῶν, ξένοι καὶ κυρίαι.
Μετὰ σύντομον προσλαλιὰν τοῦ προέδρου τοῦ συλλόγου τῶν Φιλοτέχνων κ. Ἀμπελᾶ, ἔλαβε τὸν λόγον ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου κ. Σπ. Λάμπρος, ὅστις διὰ καλλιτεχνικωτάτου λόγου συνεκράτησε ἐπὶ πολὺ ἐν συγκινήσει τοὺς ἀπειροπληθεῖς παρισταμένους.
Μετὰ τοῦτο ὁ μὲν πρόεδρος κατέθηκεν ἐπὶ τῶν μνημείων τοὺς ἐκ δάφνης μεγάλους στεφάνους, παρήλαυνον δ’ αἱ σημαῖαι τῶν σωματείων παιανιζούσης τῆς μουσικῆς τοῦ Ὀρφανοτροφείου τὸν Ἐθνικὸν ὕμνον. Ἡ σεμνὴ τελετὴ ἔληξε περὶ τὴν δύσιν τοῦ ἡλίου, καταλιποῦσα εἰς προφανῆ συγκίνησιν τοὺς πολυαρίθμους ἀκροατὰς τοῦ λαμπροῦ λόγου καὶ θεατὰς τῆς συγκινητικῆς ἐκείνης στέψεως τῶν μνημείων.
Ὁ λόγος τοῦ κ. Λάμπρου ἔχει ὡς ἑξῆς:
Ἐν ταύταις ταῖς ἡμέραις, καθ’ ἃς ἀναγεννᾶται ὑπὸ τῆς θερμουργοῦ τῆς ἀρχαιότητος πνοῆς ὁ νέος ἑλληνικὸς βίος, συνεστεφανωμένα πλανῶνται ἀνὰ τὰ χείλη παντὸς τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου τὰ ὀνόματα τῆς Ὀλυμπίας καὶ τῶν Ἀθηνῶν. Τῆς Ὀλυμπίας, ἥτις ἐδάνεισε τὸ μέγα της ὄνομα τὸ τραφὲν ὑπὸ τῆς ἀγωνιστικῆς δόξης εἰς τοὺς νέους ἀγῶνας τῶν Ἀθηνῶν, οἵτινες ἐδώρησαν τὸ ἀπαράμιλλον αὐτῶν Παναθηναϊκὸν Στάδιον εἰς τὴν ἀναγέννησιν τῆς ἀθλητικῆς καὶ τῆς γυμναστικῆς.
Παριστάμεθα ὑπὸ τοὺς πρόποδας τῆς Ἀκροπόλεως εἰς τὴν ἐν μέσῳ ἡμῶν κατάβασιν τῶν φασμάτων τοῦ παρελθόντος, εἰς τὴν ἀναβίωσιν τοῦ ἀρχαίου κόσμου, εἰς τὴν συνανάμιξιν ἀναμνήσεων κλασικῶν μετὰ τῆς πολυκινήτου δράσεως τοῦ τελευτῶντος δεκάτου ἐνάτου αἰῶνος. Μεγάλαι σκιαὶ τοῦ ἐγκρίτου τῆς ἀρχαιότητος κόσμου, σκιαὶ μυστηριωδῶς ἀκτινοβόλοι, δίδουσι τὴν χεῖρα πρὸς τοὺς ἀγνώστους ἀκόμη ἥρωας τοῦ μετ’ οὐ πολὺ ἐναρχομένου εἰκοστοῦ αἰῶνος, οὗ πρόδρομοι εἶνε ὁ Darwin καὶ ὁ Pasteur, ὁ Eddison καὶ ὁ Roentgen. Ὁ δυόμενος ἡμῶν αἰών, οἱονεὶ φοβούμενος τὴν ἐπικράτησιν τῆς ὕλης, τὴν προμηνυομένην ὑπὸ τοῦ ὁσημέραι προαγομένου πρακτικοῦ πνεύματος, ἔσπευσε τρόπον τινὰ ἀνυπόμονος νὰ σώσῃ τὸ πνεῦμα, ἐπανερχόμενος εἰς τῆς ἀρχαίας αἴγλης τὰς ἀθανάτους ἡμέρας, ὅτε τὴν ἁρμονίαν τοῦ σώματος καὶ τῆς ψυχῆς ἐστεφάνωνεν ἔξαλλος ὁ ἑλληνισμὸς ἐν Ὀλυμπίᾳ.
Δυνάμεθα νὰ ψάλωμεν τὸ τοῦ Schiller. Das Alte stürtzt, es ändert sich die Zeit, und neues Leben blüht aus den Ruinen. Τ’ ἀρχαῖον ἀνατρέπεται, ἀλλάζουσιν οἱ χρόνοι, Καὶ νέος βίος ἐξανθεῖ ἀπὸ τῶν ἐρειπίων.
Ἀλλ’ ἡ ἀναγέννησις αὕτη τοῦ νέου κόσμου διὰ τοῦ ἀρχαίου δὲν εἶνε ἔργον μιᾶς ἡμέρας, οὐδ’ ἑνὸς ἀνδρός.
Ἐχρειάσθησαν αἰῶνες καὶ φάλαγγες ὅλαι ἀνδρῶν ἐμπνεομένων ὑπὸ τῆς ἀρχαιότητος. Εἰς τὴν τελεσιουργὸν αὐτὴν μνηστείαν παρόντος καὶ μέλλοντος μετὰ τοῦ παρελθόντος συνειργάσθησαν πάντες· οἱ ἀπὸ τῆς Ἀναγεννήσεως μέχρι τῆς σήμερον μύσται τῆς ἀρχαιολογικῆς σοφίας καὶ ἱεροφάνται τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος. Ἐργάται τοῦ μυχίου τούτου συνδέσμου εἶνε ὅλοι οἱ ἐνθουσιώδεις λάτρεις τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης καὶ τέχνης, ὧν τὰ μνημεῖα καὶ μετὰ πάροδον αἰώνων πολλῶν διατηροῦσι τὸ κάλλος αὐτῶν ἐκεῖνο, ὅπερ ἦτο ἀρχαῖον εὐθὺς σὺν τῇ γενέσει, κατὰ δὲ τὴν ἀκμὴν ἀκόμη μέχρι τοῦ νῦν πρόσφατον καὶ νεουργόν, οἷον ἦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ Πλουτάρχου. Ἀκόμη ἐπ’ αὐτῶν ἐπανθεῖ τις καινότης, ἀεὶ ἄθικτον ὑπὸ τοῦ χρόνου διατηροῦσα τὴν ὄψιν, ὥσπερ ἀειθαλὲς πνεῦμα καὶ ψυχὴν ἀγήρω καταμεμιγμένην τῶν ἔργων ἐχόντων.
Τοῦ ἐνθουσιασμοῦ τούτου πρὸς τὸ γόνιμον μεγάλων συγκινήσεων καὶ ρωστικῆς δυνάμεως παρελθόν, ἅμα δὲ τῆς εὐγνωμοσύνης πρὸς τοὺς ἐμπνευσμένους ἑρμηνεῖς τῆς ἑλληνικῆς ἀρχαιότητος μέτοχοι ἠθελήσατε νὰ γείνητε (sic) σήμερον καὶ ὑμεῖς. Ἰδοὺ λοιπὸν ἐδῶ ὁ Ἵππιος Κολωνός, τοῦ μεγάλου τῶν Ἀθηνῶν τραγικοῦ ἡ πατρίς, ἣν εὐμόλπως ἔψαλεν αὐτὸς ὁ Σοφοκλῆς.
Εἰς τὰ κάλλιστα ἔπαυλα ἦλθες ξένε τῆς γῆς τῆς ἱπποτρόφου, εἰς τὸν λευκαυγῆ Κολωνόν, ὅπου ᾆσμα λιγύφωνον ὑπὸ ἄλσους χλωροὺς μυχοὺς στένουσιν ἀηδόνες, οἰκοῦσαι μελανὸν κισσόν, καὶ τὸ σύσκιον φύλλωμα, τὸ ἱερὸν μυριόκαρπον, ἄβατον εἰς φῶς ἡλίου, χειμῶνος τὴν πνοήν. Ὁ Θεὸς ἐδῶ Βάκχος εὔθυμος εἰς χορὸν συνάγει τῶν τροφῶν του νυμφῶν τὸ σμῆνος.
Ἐδῶ πίνει καλλίβοτρυς πᾶσαν ὥραν τοῦ οὐρανοῦ τὴν δρόσον ὁ νάρκισσος, ὁ στεφανῶν πάλαι δύο σεμνὰς θεάς, καὶ κρόκος ὁ χρυσοβαφής. Ἄϋπνοι ἐδῶ τρέφουν πηγαὶ τοῦ Κηφισοῦ τὸν ροῦν, πᾶσαν ὥραν δὲ γόνιμον φέρετ’ ἀπαύστως τἀκήρατον νᾶμά του εἰς τὰ εὐρέα στέρνα
τῶν ἀγρῶν. Τῶν Μουσῶν ἐδῶ συγκροτοῦνται χοροί· ἐδῶ ἐλαύνει χρυσοχάλκινος Ἀφροδίτη.
Εἶνε δὲ καὶ φυτὸν οἷον ἐγὼ οὔτ’ ἐν Ἀσίᾳ οὔτ’ ἐν τῇ δωρικῇ νήσῳ αὐτῇ ἤκουσα τοῦ Πέλοπος θάλλον, αὐτοφυὴς καὶ ἀγήρως κλάδος, εἰς τρόμον ὅπλων ἐχθρικῶν ἐν ταύτῃ τῇ χώρᾳ μάλιστα θάλλων, παιδοτρόφος γλαυκόφιλος ἐλαία. Ποτὲ αὐτὴν ἐχθρὸς νεαρὸς ἢ γέρων Δὲν θὰ βλάψῃ κινῶν βέβηλον χεῖρα. Βλέπει τ’ ὄμμα τὸ ἀγρυπνοῦν τοῦ Μορίου Διὸς αὐτὸν καὶ Παλλὰς ἡ γλαυκῶπις.
Ἰδοὺ ἐδῶ που πλησίον ἡ Ἀκαδημία, τοῦ Ἀκαδήμου ὁ ἐπώνυμος χῶρος, ἡ ἱερὰ γῆ. Τὴν ἐτείχισαν οἱ Πεισιστρατίδαι· τὴν κατέστησε περιφανῆ ἡ ἱερὰ μορία, ἐξ ἧς ἐλαμβάνετο τὸ ἔλαιον τὸ πληροῦν τοὺς παναθηναϊκοὺς ἀμφορεῖς τοὺς διδομένους ὡς ἆθλον εἰς τοὺς νικητὰς τῶν Παναθηναίων· τὴν ἐστόλισε τὸ δενδρόφυτον γυμνάσιον, ἐν ᾧ ἠσκοῦντο οἱ ἔφηβοι τῶν Ἀθηνῶν· τὴν ἐσεβάσθησαν, αὐτὴν καὶ μόνην, οἱ Λακεδαιμόνιοι, εἰσβάλλοντες εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἀλλὰ τὴν ἠγλάϊσε μάλιστα τοῦ μεγάλου τῶν Ἀθηνῶν φιλοσόφου ὁ οἶκος, ἡ περιφανὴς σχολὴ τοῦ Πλάτωνος ἐκείνου, ὃν οἱ ἀρχαῖοι ἐφαντάζοντο γεννηθέντα τὴν αὐτὴν ἡμέραν τῶν γενεθλίων τοῦ Δηλίου Ἀπόλλωνος, τοῦ Πλάτωνος ἐκείνου οὗ τὰ χείλη κατατεθέντος βρέφους ὑπὸ τῆς μητρὸς ἐν μέσῳ τῶν μυρσινῶν τοῦ Ὑμηττοῦ περιεκάθησαν μέλισσαι, μαντευόμεναι τὴν μέλλουσαν τοῦ παιδὸς εὐγλωττίαν· τοῦ Πλάτωνος, περὶ οὗ εἶδεν ὁ ἔνδοξος διδάσκαλος Σωκράτης τὴν προτεραίαν τῆς πρώτης πρὸς αὐτὸν προσελκύσεως νύκτα ὄνειρον, ὅτι εἰσπετᾷ εἰς τὸν κόλπον αὐτοῦ κύκνος, ὅστις ἔπειτα, αὐξηθεὶς τὰς πτέρυγας, ἀπέπτη ἐν μέσῳ ᾀσμάτων πρὸς τὸν οὐρανόν.
Τὴν ἱερὰν αὐτὴν γωνίαν τῆς Ἀττικῆς χθονός, τὴν περιλάλητον πατρίδα τοῦ εὐμόλπου Σοφοκλέους πλησίον τῆς οἰκίας τοῦ μελισταγοῦς μύστου τῶν ὑψίστων ἰδεῶν Πλάτωνος ἐξέλεξεν ἡ ἑλληνικὴ πατρίς, ὅπως στήσῃ εὐγνωμονοῦσα τοὺς τάφους δύο τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἵτινες ἀφιέρωσαν τὸν βίον αὐτῶν ὅλον εἰς τὴν ἐξερεύνησιν τῆς ἑλληνικῆς ἀρχαιότητος.
Ξανθὸν τέκνον τῆς σοφῆς Γερμανίας, Κάρολε Ὀδοφρεῖδε Μύλλερε, τίς δὲν προέβλεπεν ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν εἰκοσαέτης μόλις τῷ 1817 ἐδημοσίευες τὴν διδακτορικήν σου διατριβὴν περὶ τῆς αἰγινητικῆς τέχνης, ὅτι εἶχες σύμφυτον τὴν αἴσθησιν τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ κόσμου, ὅτι ἡ ψυχή σου ἔμελλε νὰ τραφῇ μὲ τὰ γενναῖα τῆς ἀρχαιότητος ἰδεώδη καὶ τὸ πνεῦμά σου νὰ ἐμβατεύσῃ εἰς τὴν κατανόησιν τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ; Αἱ καλλοναὶ τοῦ ἀρχαίου λόγου, τὰ μυστήρια τῆς ἀρχαίας τέχνης, τἀπόκρυφα τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας ἀπεκαλύφθησαν φαεινὰ εἰς τὴν ψυχήν
σου τὴν ἐμπνευσμένην καὶ ἐνθουσιώδη. Δίκην ἀρχαίου Ἕλληνος, περιβεβλημένου χλαμύδα, ἀνεστρέφεσο μετὰ τῶν Δωριέων, εἰσήρχεσο εἰς τὸν βοιωτικὸν Ὀρχομενὸν καὶ κατώπτευες τοὺς παναρχαίους Μινύας, διεσαφήνιζες τὴν καταγωγὴν καὶ τὴν ἀρχαιοτέραν τοῦ μακεδονικοῦ λαοῦ. Μὲ λεπτὸν βλέμμα παρατηρητοῦ ἐξηρεύνας τὴν ἀρχαιολογίαν τῆς τέχνης καὶ ἡρμήνευες τὰ μνημεῖα τῶν Ἑλλήνων καὶ ἡ ἀρχαϊκή σου βακχεία ἐξῄρετο εἰς ὕψος ποιητικόν, ὅτε κατέγραφες τὴν ἱστορίαν τῆς ἑλληνικῆς γραμματείας καὶ ἀντιπαρήρχοντο πρὸ τῆς μουσοτραφοῦς σου ψυχῆς αἱ μεγάλαι μορφαὶ τοῦ Ὁμήρου καὶ τοῦ Ἡσιόδου, τοῦ Πινδάρου καὶ τοῦ Σιμωνίδου, τοῦ Αἰσχύλου καὶ τοῦ Σοφοκλέους, τοῦ Εὐριπίδου καὶ τοῦ Ἀριστοφάνους, τοῦ Ἡροδότου καὶ τοῦ Θουκυδίδου, τοῦ Λυσίου καὶ τοῦ Ἰσοκράτους. Εἰς σέ, ἕνα τῶν πρώτων, ἀπεκαλύφθη ἡ ἱστορία τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνισμοῦ ἑνιαία παρ’ ὅλην τὴν διάσπασιν τῶν Ἑλλήνων εἰς φυλὰς καὶ πόλεις. Σοῦ ἡ ψυχὴ ἠδυνήθη νἀντιληφθῇ τῆς ἀρχαίας τέχνης ἐν ὅλῳ τῷ ἀρρήτῳ αὐτῆς μεγαλείῳ συνηνωμένης μετὰ τοῦ Ἕλληνος λόγου ἐν ὅλῳ τῷ δυσεφίκτῳ αὐτοῦ κάλλει. Σοῦ καὶ τοῦ πνεύματός σου ὑπῆρξε μαθητὴς ὁ ἀνήρ, ὃν ὑψώνει εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς ἡμῶν ὁμοία ἀγάπη πρὸς τὴν διφυᾶ ταύτην, ἀλλ’ ἑνιαίαν ὅμως ἔκφανσιν τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ κόσμου, ὁ Ἐρνέστος Κούρτιος.
Τοιοῦτον τῆς Ἑλλάδος θερμὸν φίλον δὲν ἠδύνατο παρὰ νἀγαπήσῃ ὁ ἀκτινοβόλος Ἀπόλλων τῶν Δελφῶν καὶ τὸν ἐτόξευσε μὲ τὰ πύρινά του θερινὰ βέλη ὡσεὶ θέλων νὰ δεσμεύσῃ ἐπὶ τῆς ἑλληνικῆς γῆς ἐσαεὶ τὸ θνητὸν σκήνωμα ἐκείνου, οὗ τὸ πνεῦμα εἶχεν ἀφοσιωθῆ ὅλον εἰς τὴν ἀρχαίαν Ἑλλάδα.
Οὐδ’ ἠγάπησας ὀλιγώτερον τὴν ἀρχαίαν Ἑλλάδα, μετ’ αὐτῆς δὲ καὶ τὴν νέαν, θερμὲ τῆς Γαλατίας γόνε, σὺ Κάρολε Λενορμάν. Νεαρὸς ἀκόμη τῷ 1828 μετέσχες τῶν ἐν Αἰγύπτῳ ἐργασιῶν τοῦ μεγάλου Αἰγυπτιολόγου Champollion. Ἀλλ’ οἱονεὶ νέος κόσμος ἀνεῴχθη πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν σου, ὅτε τὸ ἑπόμενον ἔτος ἦλθες τὸ πρῶτον εἰς τὴν Ἑλλάδα. Συμμέτοχος τῶν ἐργασιῶν τῆς ἀρχαιολογικῆς ἀποστολῆς, ἥτις ἠκολούθησε τὸν Μαιζῶνα, περιώδευσας τὴν γῆν τῶν ἀρχαίων ἐρειπίων, συνειργάσθης ὑπὲρ τῆς μελέτης καὶ ἀποκαλύψεως τῶν μνημείων τῆς Ἑλληνίδος τέχνης, συμπαρέστης εἰς τὰς πρώτας ἀνασκαφάς, δι’ ὧν ἀπεκαλύπτετο ὁ ναὸς τοῦ Διὸς ἐν Ὀλυμπίᾳ.
Ἀλλὰ περὶ ἕκαστον ἐρείπιον ἔβλεπες σφαδάζοντα τὸν νέον ἑλληνικὸν λαόν, ἀνυπομονοῦντα νἀνακτήσῃ τὴν ἐλευθερίαν του καὶ περὶ πᾶν ἀρχαῖον ἀριστοτέχνημα ἤκουες ᾄσματα θριάμβων τῶν ὑπερμάχων τῆς ἀνεξαρτησίας. Ἡ φιλελληνική σου ψυχὴ ἐπληρώθη διπλῆς ἀγάπης καὶ ἀχώριστος ἀπ’ ἀλλήλων ἔμεινεν ἔκτοτε δι’ ὅλου τοῦ βίου ὁ ἔρως πρὸς τὸν ἀρχαῖον Ἑλληνισμὸν καὶ ἡ στοργὴ πρὸς τὴν νέαν Ἑλλάδα, αἰσθήματα ἅτινα ἐνέπνευσας ἐπίσης θερμὰ εἰς ἀντάξιον σοῦ ἀναδειχθέντα υἱόν. Σὺ αὐτὸς ἀνεκεφαλαίωνες ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ τούτου χώρου τὸν βίον σου διὰ τῶν λέξεων ἃς ἐξεφώνεις πρὸς τοὺς μετὰ σοῦ ἐνταῦθα συμποσιάζοντας φίλους σου. «Αἱ ἐντυπώσεις αἵτινες γεννῶνται ἐν ἐμοὶ ἐν τῷ τόπῳ ἐν ᾧ συμποσιάζομεν – ἔλεγες – καὶ ἐν μέσῳ τῶν φίλων πρὸς οὓς λαλῶ συγκεφαλαιοῦσι κατά τινα τρόπον σύμπαντα τὸν βίον μου. Ἡ νεότης μου διῆλθεν ἐν τῷ μέσῳ τῆς γενεᾶς ἐκείνης τῆς τόσον πλουσίας εἰς μεγάλους φιλέλληνας, ἐν Αἰγύπτῳ, ἧς τόσον ἐξεθείαζον τότε τὸν γεννώμενον πολιτισμόν. Ἐγενόμην μάρτυς τῆς τυραννίας οὐχὶ πλέον Μουσουλμάνων πρὸς Χριστιανούς, ἀλλὰ Μουσουλμάνων πρὸς Μουσουλμάνους.
Τότε μετέβην εἰς Πελοπόννησον, τὸ πεδίον τοῦτο τῶν ὠμοτήτων τοῦ Ἰβραήμ, τὸ θέατρον τῆς ἡμικατεστραμμένης ταύτης χώρας, τὸ θέατρον τοῦ λαοῦ αὐτῆς καταπεπτωκότος σχεδὸν εἰς ἀτονίαν καὶ ὅμως ἐν περιστάσεσιν οὕτω κρισίμοις ἀναδεικνύοντος τὰς ἀρετὰς τῆς πρὸς τὸν Θεὸν ἐλπίδος καὶ ἀφοσιώσεως, ἀρετὰς ἰδίας αὐτῷ. Ἡ ἀνάστασις τέλος τῆς Ἑλλάδος, ἥτις μοὶ ἐπεφάνη κατὰ τὰς ἁγίας ἡμέρας τοῦ Πάσχα, ὅτε ὁ λαὸς ἐν θριάμβῳ ἐξεφώνει τὰς ἐπινικίους καὶ παρηγόρους λέξεις Χριστὸς ἀνέστη ταῦτα πάντα μοὶ ἐπέβαλον τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως ἀφιερώσω πάσας τὰς δυνάμεις μου καὶ διαφωτίσω τὰ πνεύματα περὶ τῶν παθημάτων καὶ τῶν
δικαιωμάτων τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰ μὴ ἠδυνάμην ἀμέσως νὰ συντελέσω εἰς τὴν ἀπελευθέρωσιν αὐτοῦ».
Τοιοῦτον ὑπῆρξεν τὸ διπλοῦν σύμβολον τοῦ βίου σου, ἡ ἀρχαία Ἑλλὰς παρέχουσα δικαιώματα εἰς τὴν νέαν, ἡ νέα Ἑλλὰς ἐπεξηγοῦσα τὴν ἀρχαίαν. Σὺ αὐτὸς ἡρμήνευες τὴν διττὴν ταύτην ἐντολήν, ἀποχωριζόμενος τῆς Ἀκαδημίας. «Ὀφείλω, ἔλεγες, νὰ παραστήσω τὴν διπλῆν εἰκόνα ὑφ’ ἣν ἐνώπιόν μου παρίσταται ἡ Ἑλλάς. Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς εἶνε πρεσβύτης σεβάσμιος, γλυκὺς καὶ μεγαλοπρεπὴς τὴν ὄψιν. Ἐπὶ τῶν γονάτων αὐτοῦ καθεζόμενοι ἀνετράφημεν οἱ πεπολιτισμένοι λαοί. Αὐτὸς ἐξήγησεν ἡμῖν τὰ μυστήρια πάντα τῶν τεχνῶν, τῆς φιλοσοφίας καὶ τῆς ἐπιστήμης. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς εἶνε συνάμα καὶ νήπιον ἐν τῇ κοίτῃ, ἀρκούντως ρωμαλέον καὶ πλῆρες ἐλπίδων, ὅπως, ὥς ποτε ὁ Ἡρακλῆς τῆς Ἑλληνικῆς μυθολογίας, δυνηθῇ νὰ πλήξῃ ἐν τῇ παλάμῃ αὐτοῦ πολλοὺς ὄφεις· ἀλλὰ βρέφος σήμερον μόλις ἀποτολμῶν τοὺς πρώτους αὐτοῦ βηματισμοὺς καθ’ ὃ τυγχάνον ἐν τῇ πρώτῃ ἀναπτύξει τῆς ἐνηλικιώσεώς του».
Ταῦτα ἔλεγες, ὦ Λενορμάν, βραχὺν χρόνον πρὶν ἀποθάνῃς τῷ 1859 καὶ ταφῇς ἐνταῦθα πλησίον τοῦ μεγάλου σου ἐν ἀρχαιομαθείᾳ συναδέλφου. Ἀλλὰ στρέψατε τώρα τοὺς ὀφθαλμούς, ὦ κεκοιμημέναι ψυχαὶ τῶν δύο μεγάλων φιλελλήνων, ὧν τὰ λείψανα ἐλαφρὰ καλύπτει ἡ γῆ τοῦ Κολωνοῦ, ἡ γαλουχήσασα τὸν Σοφοκλέα. Ἰδέτε πέραν ἐκεῖ ὑπὸ τῶν τελευταίων ἀκτίνων τοῦ δυομένου ἀττικοῦ ἡλίου περιλουομένην τὴν Ἀκρόπολιν, ἣν ἐμελετήσατε καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, ἣν ἐλατρεύσατε. Τὸ βρέφος ἠνδρώθη. Αἱ Ἀθῆναι τελοῦσιν ὄχι πλέον τὰ Παναθήναια, ὡς πάλαι ποτέ, ὄχι τὰ Ὀλύμπια, ὄχι τὰ Πανελλήνια, ἀλλὰ τὰ Πανυφήλια. Πνοὴ ἀρχαίου πνεύματος ἀναζωογονεῖ τὴν ἀγαπητήν σας πόλιν. Ἡ Ἑλλὰς τῆς Ἑλλάδος ὁρμᾷ νὰ γείνῃ ἡ Ἑλλὰς τοῦ σύμπαντος. Εὐλογημένη ἡ γῆ ἐν ᾗ κοιμᾶσθε. Εὐλογημένη ἡ γῆ, ὑφ’ ἣν κοιμῶνται πάντες οἱ μεθ’ ὑμῶν ὀνειροπολήσαντες τὴν ἀνάστασιν τοῦ ἀρχαίου κόσμου. Οἱαδήποτε καὶ ἂν ὑπῆξεν ἡ γῆ ἥτις σᾶς ἐγέννησεν, μίαν ἔχετε πάντες κοινὴν πατρίδα. Εἶσθε συμπολῖται τοῦ Σοφοκλέους καὶ τοῦ Πλάτωνος, ὧν αἱ σκιαὶ περιιπτάμεναι ἐδῶ που σᾶς εὐλογοῦσιν. Καὶ οἱ στέφανοι οὗτοι οὓς ἡ ἑλληνικὴ εὐγνωμοσύνη καταθέτει ἐπὶ τῆς σοροῦ ὑμῶν ἔστωσαν ἀμάραντοι καὶ ἀθάνατος ἔστω ἡ εὐχή, ἣν ἀναπέμπομεν οἱ ἐνταῦθα συνελθόντες, ἣν ἀναπέμπει ἀπὸ τοῦ γηθoσύνως ἑορτάζοντος τὰς ἀρχαϊκάς του πανηγύρεις Ἄστεος τῆς Παλλάδος ὁ πανηγυρίζων ἐλεύθερος καὶ ἀλύτρωτος Ἑλληνισμὸς καὶ μετ’ αὐτοῦ ὁ ὑπὸ τῆς ἑλληνικῆς ἰδέας συναφαρπασθεὶς νεώτερος πεπολιτισμένος κόσμος διὰ τῆς ἐνθουσιώδους βοῆς: Εὐλογημένη ἡ μνήμη σας.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου